H αποτελεσματική προστασία της Caretta caretta περνάει μέσα από τις παραλίες ωοτοκίας

Έκθεση αξιολόγησης των παραλιών ωοτοκίας των θαλάσσιων χελωνών δείχνει ότι η πλειονότητα των περιοχών αυτών δέχεται έντονες πιέσεις Το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ, υλοποίησαν μια εκτεταμένη δράση αξιολόγησης των παραλιών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta σε όλη την Ελλάδα. Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2024-2025, στο πλαίσιο της «Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή», της συλλογικής πρωτοβουλίας έντεκα (11) περιβαλλοντικών οργανώσεων που έχει ως στόχο την αποτελεσματική προστασία των εμβληματικών ειδών της Ελλάδας. Η δράση είχε ως στόχο να καταγραφούν και να αναδειχθούν οι επιπτώσεις και η σωρευτική επιβάρυνση των περιοχών αυτών από ανθρωπογενείς δράσεις. Τα δεδομένα αυτά, θα οδηγήσουν στον σχεδιασμό και τη λήψη κατάλληλων τοπικών ή και γενικών μέτρων διαχείρισης για τη βελτίωση της κατάστασης των παραλιών ωοτοκίας και την προστασία του είδους. Η συγκεκριμένη δράση υλοποιήθηκε με την πολύτιμη συμμετοχή εκατοντάδων πολιτών- εθελοντών, αλλά και εξειδικευμένων επιστημόνων που γνωρίζουν τη βιολογία και την οικολογία της θαλάσσιας χελώνας. Η Ελλάδα διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη διατήρηση του εμβληματικού αυτού είδους, φιλοξενώντας περίπου το 50% των φωλιών της Caretta caretta σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο Κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο και ο Νότιος Κυπαρισσιακός Κόλπος, καθώς συγκεντρώνουν πάνω από το 60% των φωλιών της Caretta caretta στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εξαιρετική αυτή σημασία των ελληνικών ακτών για την αναπαραγωγή του είδους καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση και τη συστηματική αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησής τους ως βιοτόπων ωοτοκίας. Ισχυρές πιέσεις δέχεται η πλειονότητα των παραλιών ωοτοκίας - Ποια τα προτεινόμενα μέτρα διαχείρισης Το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στην καταγραφή της γενικής κατάστασης των παραλιών ωοτοκίας, των φυσικών και ανθρωπογενών πιέσεων που δέχονται, καθώς και των βασικών παραμέτρων που δύνανται να επηρεάσουν τη διαδικασία φωλεοποίησης και ωοτοκίας (π.χ. τουριστικές δραστηριότητες, φωτορύπανση, κ.ά.). Οι δράσεις πεδίου πραγματοποιήθηκαν δύο συνεχόμενες χρονιές (2024-2025) κατά την περίοδο ωοτοκίας (Μάιος- Οκτώβριος) με τη συμμετοχή περισσότερων από 120 ενεργών πολιτών και εθελοντών. Συνολικά αξιολογήθηκαν 167 παραλίες ωοτοκίας σε όλη την Ελλάδα, καλύπτοντας περίπου 270 χιλιόμετρα ακτογραμμής, ενώ η έρευνα περιέλαβε παραλίες στα νησιά του Ιονίου, στην Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο, τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, με ιδιαίτερη έμφαση σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000. Τα αποτελέσματα του προγράμματος αναδεικνύουν τις ποικίλες πιέσεις που δέχονται οι παραλίες ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta στην Ελλάδα. Η πλειονότητα των παραλιών ωοτοκίας επηρεάζεται από πολλαπλές ανθρωπογενείς πιέσεις, οι οποίες κυμαίνονται από μέτρια όχληση έως έντονη αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος. Η τουριστική χρήση αναδείχθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης, καθώς οι συχνότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, beach bars και εστιατόρια. Ενδεικτικά: Το 77% των παραλιών φιλοξενούσαν έπιπλα παραλίας που μπορεί να δυσκολέψουν τη διαδικασία της ωοτοκίας. Στο 71% των παραλιών καταγράφηκε νυχτερινή φωτορύπανση. Στο 68% των παραλιών υπήρχε έντονη ανθρώπινη παρουσία κατά τις βραδινές ώρες, οπότε και γίνεται η ωοτοκία. Η συνολική αξιολόγηση των παραλιών ωοτοκίας, που προέκυψε από τη σύνθεση όλων των δεικτών του πρωτοκόλλου, έδειξε ότι μόνο το 12% των παραλιών βρίσκεται σε καλή κατάσταση διατήρησης, ενώ το 50% αξιολογήθηκαν ως μέτριας και το 38% ως χαμηλής ποιότητας, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας τους. Τέλος, από τη σύγκριση των παραλιών εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000 φαίνεται ότι οι προστατευόμενες περιοχές εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό παραλιών με καλή αξιολόγηση (19% εντός έναντι 5% εκτός). Αυτό το γεγονός επιβεβαιώνει ότι το καθεστώς προστασίας συμβάλλει θετικά, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις πιέσεις που εξακολουθούν να καταγράφονται, ιδιαίτερα όσο απουσιάζει η αποτελεσματική διαχείριση. Με βάση τα ευρήματα της αξιολόγησης, το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ προτείνουν μια σειρά μέτρων και δράσεων, οι οποίες αφορούν τόσο στη διαχείριση των παραλιών, όσο και στη βελτίωση του θεσμικού και διοικητικού πλαισίου προστασίας. Ειδικότερα: αξιοποίηση και εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta (ΚΥΑ ΦΕΚ Β’ 3678/2021), διατήρηση ελεύθερης ζώνης σε απόσταση 5 μέτρων από τη γραμμή του κύματος, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής χώρος για την έξοδο των χελωνών στην παραλία και τη δημιουργία φωλιών, πρόβλεψη ώστε ο εξοπλισμός της παραλίας (ομπρέλες, ξαπλώστρες, αθλητικός εξοπλισμός) να απομακρύνεται κατά τις νυχτερινές ώρες, απομάκρυνση αυθαίρετων/ παράνομων υποδομών που αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον της παραλίας, ενημέρωση των επισκεπτών παραλιών και συνεργασία με επαγγελματίες του τουρισμού, ενίσχυση της παρακολούθησης και του ελέγχου εφαρμογής των μέτρων από τις αρμόδιες υπηρεσίες, κτλ. Με συντονισμένη δράση αρμόδιων αρχών, τοπικών κοινωνιών και φορέων προστασίας της φύσης, οι ελληνικές παραλίες μπορούν και στο μέλλον να συνεχίσουν να αποτελούν ασφαλή καταφύγια αναπαραγωγής της Caretta caretta, ενός εμβληματικού είδους και πολύτιμου κομματιού της φυσικής κληρονομιάς της Μεσογείου. Η πλήρης έκθεση της αξιολόγησης των παραλιών ωοτοκίας είναι διαθέσιμη σε αυτό το link.